Agro revolto, leite coallado (artigo de Óscar Antón)

Nestes días o sector agrario anda revolto; debátese outra vez o problema do sector lácteo, ou, para sermos estritos: o subsector lácteo. Dúas situacións cobran actualidade, a creación dunha marca ou indicativo para diferenciar o leite de Galicia e outra, aparellada ao peche da planta de Leche Pascual de Outeiro de Rei, a pertinencia de que cooperativas e unións de produtores se fagan cargo das cinsas da planta para pór outra vez en marcha o proxecto sempre tan manido de “un grupo leiteiro galego”.

O celme da cuestión primeira non é crear unha marca con indicación de “Leche de Galicia”. A marca de “Leche de Galicia” existe, as multinacionais levan apropiadas do indicativo desde hai duas décadas. O peor disto é que en realidade o leite de Galicia non fai nin máis nin menos que cumprir estándares, e polo tanto o distintivo non outorgaría garantías de mellor calidade. Máis do 90% do leite que se produce en Galicia (o 35% da produción Estatal, cómpre non esquecelo) prodúcese dun xeito semellante o da Alemaña ou da Dinamarca: Entre o 30 e o 35% da alimentación do gando procede de alimentos secos concentrados (“piensos” ou “pensos”) e o resto en base a ensilados de herba (habitualmente raigrás italiano ou inglés, seleccionado e producido por transnacionais) e millo (tamén distribuído do mesmo xeito que o anterior). Este xeito de producir implica unha elevada dependencia de factores externos, por unha parte porque ocasiona gastos en forma de alimentos concentrados e por outra porque para mercar as sementes e os tratamentos (agroquímicos e fertilizantes) hai que recorrer tamén a fóra do sector e dos suministros do imediato. Esta situación reduce as marxes das explotación e contribúe a facer do leite un produto moi semellante ao envasado noutros lugares.

Unha cuestión diferente é que ainda producíndose perto, o leite que chega de fóra sexa máis vendido nas áreas comerciais. Este é un problema con múltiples variantes: Por unha parte cómpre perguntarse como pode acontecer que o leite producido a dous mil ou tres mil quilómetros chegue ás nosas áreas comerciais catro, seis ou oito céntimos máis barato do que o leite producido aquí. Outro elo radica no feito de que producindo do mesmo xeito aquí e na Alemaña ou na Francia, a cantidade e as marxes económicas sexan menores. Este problema ten que ver coa dimensión das explotacións e tamén coa dependencia dos factores externos anteriormente mencionados: As explotacións galegas tiveron que adaptarse ao complexo agroindustrial realizando grandes investimentos. E o nivel de investimento realizado supera con moito a capacidade de amortizalo. Exemplos temos dabondo: Coas explotacións dunha ampla zona leiteira da Coruña comprobamos que existe un promedio de 40 vacas adultas por explotación. Nas mesmas obtemos unha media de 2,2 tractores e canda estes unha recua de máquinas que supuxeron un amplísimo gasto no seu momento. Ao gasto de maquinaria hai que unirlle o custo das instalacións e infraestruturas varias: Estabulacións, foxos para o xurro, sá de muxido,…

Unha outra cara do problema está na vontade do consumidor. Porque unha cousa é lamentarse e logo ir ao supermercado e non mirar outra cousa que o prezo. E aquí batemos co indicativo de calidade: Desde hai moitos anos a coletiña “de Galicia” serviu para abrir mercados e manter as vendas de múltiples marcas. Así é doado atoparse patacas co indicativo “de Galicia” e logo se un mira a etiqueta atópase con que son de Burgos e envasadas en Betanzos. O problema do Viño do Ribeiro non foi único nin aillado. Ainda lembro cando LARSA foi vendida a Leiteira Normanda e logo viñan os cartóns de “Vega de Oro” (segunda marca de LARSA) envasados en Francia en tren até Lugo co indicativo de Leche de Galicia. Ese problema existiu, e perviviu con lixeiras modificacións até a actualidade.

Unha situación que podería beneficiarnos sería a de que os consumidores optaran polo leite fresco. Estou farto de ir aos supermercados e non atopar leite fresco. O leite fresco ten unha pequena garantía de proximidade. A súa escasa taxa de supervivencia fora da cadea de frio, fai que sexa custoso traelo e ao tempo moi caro colocalo nas áreas comerciais. Pero nós, consumidores conscientes, veña a mercar leite en cartón. Evidentemente colocar os nosos produtos deste xeito no mercado require especial coidado: Máximas garantías de sanidade e calidade, pois no momento en que algún lote saia mal a espada do sacrosanto mercado botaríase enriba de nós para loar as grandezas do Complexo Agroindustrial como garante de hixiene e sanidade.

A consellaría do Medio Rural do BNG propuxo regulamentar algunhas prácticas, concretadas nun decreto sobre Artesanía Alimentaria. E o Sindicato Labrego Galego, farto de saber o que acontecía por ausencia de regulamentación, opúxose publicamente porque, segundo a súa argumentación, eu sei o que fago na miña casa e non ten que vir Sanidade a dicirme que é o que está ben e que está mal. Se isto se leva ao estremo, e non existe regulamentación garantista, calquera multinacional pode etiquetar a un alimento como “artesan” ou “caseiro” e quen lle di que non? Que lle pergunten a NESTLÉ…

Unha forma de mellorar a produción e acadar unha calidade que lle outorgar sentido a unha marca diferenciada consisitiría en reducir a dependencia das explotacións. A única forma de acadalo resede en posuir superficie suficiente para reducir os insumos de carácter externo e manter o gando en base á terra, reducir a carga de vacas por hectárea, botalas a pacer no canto de ensilar tanto e estar disposto a asumir o risco dunha redución no rendemento os primeiros anos. Cumpriría seleccionar animais con aptitude leiteira máis reducida e ao tempo con menores requirimentos alimentarios e veterinarios. Pero para isto hai que ampliar a base territorial das explotacións. E xa sabemos que implica bater con profetas diversos que reclaman informes de impacto ambiental para o Banco de Terras, etc

Encol da participación das Cooperativas na planta de Pascual:

-Primeiro: Non hai nada concretado.

-Segundo: As cooperativas non son garante de estabilidade, pois moitas delas teñen acordos cos principais grupos leiteiros e están collidas polos pagarés, así que en ocasións pode ser máis perxudicial a súa postura.

-Terceiro: As cooperativas teñen demostrado a súa escasa ou nula capacidade de presión e manobra. Xa hai tempo que se sabe o problema dos prezos do leite e non foron quen de artellar ninguha resposta ao problema.

Encargarse da planta de Pascual ou de calquer outra cheira a discurso xa empregado. Non existe demasiada vontade das cooperativas por formaren grupos e chegaren a acordos. Algúns criterios políticos haberá por detrás, non cabe dúbida. E na actualidade non existe interlocución política nin capacidade de intervención para implementar medidas de choque dentro do mercado. A Unión Europea manda e Ministerio de Medio Rural e Mariño obedece.

Así e todo coido que a sociedade galega en xeral e aqueles de nós que nos dicimos comprometidos debéramos pararnos un algo no noso medio rural, pois se importante é o sector do metal, non menos representan as nosas labregas e labregos.

Óscar Antón.

4 thoughts on “Agro revolto, leite coallado (artigo de Óscar Antón)

  1. 29 Maio, 2009 at 8:07 a.m.

    Grazas pola túa aclaradora colaboración, Óscar.

    Cando dis

    A marca de “Leche de Galicia” existe, as multinacionais levan apropiadas do indicativo desde hai duas décadas. O peor disto é que en realidade o leite de Galicia non fai nin máis nin menos que cumprir estándares, e polo tanto o distintivo non outorgaría garantías de mellor calidade.

    coido que tes moita razón, pero se o vemos desde o punto de vista de que unha diferenciación de orixe permitiría que os consumidores galegos tivésemos a capacidade de elixir en función desa orixe, para así apoiarmos aos nosos produtores… non cres que sería útil? Se cadra para iso non serve a marca tal e como está regulada e comprería crear algunha outra… iso xa non sei. Pero eu quero saber se o leite que merco provén dunha explotación galega ou non. E tamén me interesa saber que tipo de explotación (intensiva ou tradicional, razas de fóra ou autóctonas, etc.).

  2. 29 Maio, 2009 at 8:12 a.m.

    Entre o 30 e o 35% da alimentación do gando procede de alimentos secos concentrados (“piensos” ou “pensos”) e o resto en base a ensilados de herba (habitualmente raigrás italiano ou inglés, seleccionado e producido por transnacionais) e millo (tamén distribuído do mesmo xeito que o anterior). Este xeito de producir implica unha elevada dependencia de factores externos, por unha parte porque ocasiona gastos en forma de alimentos concentrados e por outra porque para mercar as sementes e os tratamentos (agroquímicos e fertilizantes) hai que recorrer tamén a fóra do sector e dos suministros do imediato.

    Velaí tocaches un dos factores que desde as análises que facemos en Véspera de Nada resulta máis crítico, se o ollamos con perspectiva de sostibilidade económica. Todos eses factores que ben mencionas son dependentes do exterior e dos combustibles fósiles, tanto para a súa produción como para a súa distribución ate Galiza. Polo tanto é un cul de sac enerxético: cando eses combustibles volvan encarecerse (moitas voces apuntan a un medio prazo entre o 2010-2015) convertirá en inviables a inmensa maioría das explotacións gandeiras. Se cadra aínda estamos a tempo de restruturalas e trocar de modelo de insumos e de produción, para empregar os alimentos para o gando producidos en Galiza dun xeito non dependente do petróleo. Será posible? Antes que nada o sector debería abrir os ollos a esa dependencia, como xa fan nalgunhas cidades e rexións do mundo.

    Ben o dis ti cando falas así:

    Unha forma de mellorar a produción e acadar unha calidade que lle outorgar sentido a unha marca diferenciada consisitiría en reducir a dependencia das explotacións. A única forma de acadalo resede en posuir superficie suficiente para reducir os insumos de carácter externo e manter o gando en base á terra, reducir a carga de vacas por hectárea, botalas a pacer no canto de ensilar tanto e estar disposto a asumir o risco dunha redución no rendemento os primeiros anos.

    Precisamos gandeiros valentes, pioneiros, con mentalidade sustentable e que busquen destes xeitos a súa máxima independencia. Despois os demais hanos seguir tarde ou cedo.

  3. 29 Maio, 2009 at 8:15 a.m.

    Por unha parte cómpre perguntarse como pode acontecer que o leite producido a dous mil ou tres mil quilómetros chegue ás nosas áreas comerciais catro, seis ou oito céntimos máis barato do que o leite producido aquí.

    Coido que a resposta é a mesma que se pode dar a preguntas semellantes que xorden a cotío coa froita que atopamos vida de Chile, Nova Zelandia ou Perú… cos produtos manufacturados en China, etc. Existen moitos custos cos que se fai trampa e que deixan fóra diversas “externalidades” que chaman os economistas. Pero esa trampa ten os días contados. O malo é que para cando a realidade xeofísica do Planeta impoña por fin prezos elevados para prácticas insostibles, descubriremos que xa non temos alternativa local, que terá sido botada fóra do mercado por esta monumental trampa da mundialización baseada nos combustibles baratos e finitos.

  4. 29 Maio, 2009 at 8:23 a.m.

    Así e todo coido que a sociedade galega en xeral e aqueles de nós que nos dicimos comprometidos debéramos pararnos un algo no noso medio rural, pois se importante é o sector do metal, non menos representan as nosas labregas e labregos.

    …Eu diría máis: o sector do metal non ten o seu futuro asegurado nunha situación posterior ao teito do petróleo, e o que produce non se come: só se vende se hai que o compre e quen o transporte. Os labregos SEMPRE serán precisos, pois deles depende directamente a nosa alimentación. Porque non nos enganemos: a nosa alimentación non vai estar garantida por moito tempo máis polo actual conglomerado produtivo e comercial industrial (explotacións intensivas a milleiros de Km, camións, multinacionais, publicidade, grandes cadeas de supermercados…). É para pensalo, non si?